Main Menu
  |   Wednesday, November 14, 2018
पर्यटन प्रवर्धनमा होटल व्यवसायको भूमिका
पर्यटन प्रवर्धनमा होटल व्यवसायको भूमिका

हाम्रो देशले यतिवेला राजनीतिक आन्दोलनको एउटा अवस्था पार गरेकोछ र उक्त आन्दोलनले प्राप्त गरेका उपलब्धिहरु नेपालको सम्बिधान २०७२ ले संस्थागत समेत गरिेसकेकोछ । अव देशले परिवर्तित परिस्थिति र आवश्यकताका आधारमा संसोधन गर्दै समस्याहरुको निरुपण गर्दै जाने हो । अव हाम्रो देशले जनताको जीवनस्तरलाई समृद्ध बनाउनका लागि आर्थिक सामाजिक रुपान्तरणका कार्ययोजनालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्नु पर्दछ । यसका लागि हाम्रा राष्टका समृद्धिका आधार तथा प्राथमिकताहरु निर्धाण गर्दै राष्ट्रको अर्थतन्त्रलाई दीगो र आत्मनिर्भर बनाउने अभियानमा लाग्नु आवश्यक छ ।

नेपालको सन्दर्भमा आत्मनिर्भर र स्वाधिन अर्थतन्त्र निर्माणका आधार धेरै भए पनि मूलतः जलश्रोत, कृषि र पर्यटन नै हो र यसैमा आधारित उद्योग तथा व्यापारको अभियानले मात्र नेपालको आर्थिक तथा सामाजिक रुपान्तरका लागि महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्दछ ।

रुपन्देही जिल्ला समृद्धिका आधारहरु
राष्ट्रिय रुपमा यि आधार तथा प्राथमिकता भए पनि स्थानीय रुपमा आफ्ना ठाँउका विषेशताका आधारमा विकासका आधार तथा प्राथमिकता निर्धारण गर्नुपर्दछ । रुपन्देही जिल्लाको सन्दर्भमा जिल्लाको आर्थिक तथा सामाजिक रुपान्तरणका सन्दर्भमा पर्यटन,कृषि, शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रको औद्योगिकरण तथा व्यापारिकीकरण नै यस जिल्लाका आधार र प्राथमिकताका क्षेत्रहरु हुन । हाम्रा जिल्लाका विकासे कार्यालय तथा अन्य संघ सस्थाहरु यस आधार र प्रामिकताका आधारमा विकासका योजनाहरु बनाउदै कार्यान्वयनमा जाने हो भने रुपन्देही जिल्लाले छोटो समयमै जिल्लाको विकासको मुहार फेर्न सक्नेछ ।
पर्यटन के हो ?
पर्यटन भनेको आफ्नो घरायसी कामलाई छाडि निश्चित उद्देश्य सहित गरिने यात्रा हो । अर्थात आफ्नो स्थान छोडेर बाह्य स्थानमा मनोरञ्जन लिन वा अन्य सन्तुष्टि प्राप्तीको लागि गरिएको यात्रा (भ्रमण) नै पर्यटन हो । पर्यटन परापूर्वकालदेखि विभिन्न रुपमा सञ्चालन हुदै आइरहेकोछ । समय र परिस्थिति संगै यसका उदेश्य र रुपहरु परिवर्तित हुदै आई रहेकाछन् । हाल आएर पर्यटन कुनै पनि राष्ट्र वा स्थानको लागि विकासको महत्वपूर्ण पक्षको रुपमा विकास भएको छ ।

पर्यटनका मूलतः तीनवटा पक्ष हुन्छन । पहिलो तोकिएको स्थान जसका लागि भ्रमण तय गरिएको हुन्छ जसलाई हामी गन्तव्य भन्छौं । दोश्रो पर्यटक जसले यो गन्तव्यलाई लक्ष बनाउछ । तेश्रो त्यससंग जोडिएको आवास जसले पर्यटकलाई सुविधा र सुरक्षा प्रदान गर्दछ । यि तिन तत्वको संयोजन नै पर्यटनको पूर्ण रुप हो । यसको ऐतिहासिक पक्षलाइ हेर्दा पर्यटन जव मानिस संसारमा विभिन्न उद्देश्य राखेर विचरण गर्न सुरु ग¥यो त्यो समयदेखि यसको सुरुवात भएको मान्न सकिन्छ ।

पर्यटनको महत्व
पर्यटन आज व्यवसायमा रुपान्तरण भएको छ । यसलाई राज्यको आम्दानीको मूल श्रोत बनाएर विकसित देशहरुले अरवौ अरव आम्दानी गरि रहेका छन । जसको उदाहरणको रुपमा पेरिस, लण्डन, हङकङ, बैंकक, न्यूयोर्क लगायतका स्थानहरु लिन सकिन्छ । जस्ले वर्षमा लाखौ लाख पर्यटकहरु भित्राउने शहरको रुपमा परिचित छन । यी पर्यटकीय शहरहरुले वर्षमा लाखौ पर्यटकको स्वागत गर्दछन र अरवौं आम्दानी भित्रयाउँदै देशको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पु¥याइरहेका छन् ।
पर्यटनले देशको आर्थिक क्षेत्रमा मात्र योगदान गर्दैन, यसले देशको पहिचान विश्वका सामु फैलाउने र देशको सम्वन्धलाई विस्तार गर्ने कार्यमा पनि महत्वपूर्ण योगदान दिएको हुन्छ भने यसले व्यक्तिका सन्तुष्टी र मनोरंजनमा पनि योगदान दिई रहेको छ । नेपालको पर्यटनको मूल आधार साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटन नै हो जसको खोज,संरक्षण र विकासले यसको समृद्धिमा ठूलो योगदान दिन सक्दछ ।

पर्यटन विकासका पूर्वाधारहरु
पर्यटन उद्योग एउटा यस्तो बहु आयामिक उद्योग हो जसले आप्mनो साथमा विभिन्न उद्योग तथा व्यवशायलाई संगसंगै लिएर हिडेको हुन्छ जसको विकासका लागि साथ रहेका यी आवश्यक पूर्वाधारहरुलाई अनिवार्य रुपमा विकास गर्न आवश्यक हुन्छ र यीनीहरुको विकासले मात्र पर्यटनको विकासले पूर्णता पाउँदछ । तसर्थ पर्यटनको विकासका लागि निम्न लिखित पूर्वाधारहरुको विकास हुन आवश्यक छ ।

पर्यकटीय स्थल (गन्त्यव्य ), पथ पर्दशक, वाटो (जल,स्थल तथा हवाई ), सुविधा सम्पन्न यातायातका साधन, आवास व्यवस्था (अत्याधुनिक होटल तथा होमस्टेहरु), ट्राभल एजेन्सी तथा स्थानीय थप टुर प्याकेजहरु, अत्याधुनिक संचार व्यवस्था, बित्तीय संस्थाहरु, विविध साँस्कृतिक झाकी तथा कार्यक्रमहरु, सुरक्षा तथा स्वास्थ्य उपचार व्यवस्था, स्थानीय उपहार सामाग्रीहरुको उत्पादन, स्थानीय उपहार सामाग्रीहरुको विक्रि वितरणका लागि अत्याधुनिक बजारहरु । जवजसम्म कुनै पनि ठाउँमा पर्यटनका यी पूर्वाधारहरु पूर्ण रुपमा विकास हुन सक्दैनन तवसम्म त्यस ठाउँका पर्यटनले पूर्णता पाउँदैन र त्यसवाट जनताले उपलव्धिहरु प्राप्त गर्न सक्दैनन् र जनताहरु त्यस पर्यटन क्षेत्रका पक्षमा उत्साहीत भएर लाग्न संरक्षण गर्न पनि सक्दैनन् ।
रुपन्देहीका पर्यटकीय स्थलहरु
बुटवल, रुपन्देही जिल्ला तथा समग्र लुम्बिनी अञ्चल नै पर्यटनका दृष्टिकोणले प्रशस्त पर्यटनका पूर्वाधार भएको क्षेत्र हो । त्यसैले हामीले यस क्षेत्रलाइ पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्नका लागि यस क्षेत्रका सम्पूर्ण संघ संस्था तथा सचेत जनसमुदायहरुलाई अभियानको रुपमा अगाडि बढाउनुपर्दछ । रुपन्देहीको लुम्बिनी, देवदह, बुटवल, शंकरनगर, सैनामैना, गजेडी, सालझण्डी लगायतका विभिन्न पर्यटकीय स्थलहरु यस क्षेत्रका पर्यटनका आधारहरु हुन ।

रुपन्देही पर्यटन विकासका संभावित परियोजनाहरु

पर्यटन विकासका लागि पर्यटकीय गन्तव्यहरु पहिलो तथा ज्यादै महत्वपूर्ण पक्ष हो भने आवास तथा होटल व्यवस्थापन पर्यटन क्षेत्रको मुटु हो भन्दा अतिसयुक्ति नहोला । त्यसैले होटल व्यवस्थापनको क्षेत्रमा हामीले यथेस्ट मात्रामा काम गर्न सक्यौ भने मात्र यसको प्रवद्र्धनको क्षेत्रमा योगदान पुग्न सक्नेछ ।

हाम्रो यस क्षेत्रमा पर्याप्त पर्यटकीय स्थलहरु छन र आवश्यकताले अझै पनि आकर्षक स्थानलाइ पर्यटकीय स्थलको रुपमा विकास गर्न सकिन्छ तर यति मात्रले पर्यटन प्रवद्र्धनमा आवश्यक योगदान पुग्दैन । यसका लागि हामीले उक्त स्थानहरुमा पर्याप्त पर्यटन पूर्वाधारको विकास गर्नुपर्दछ । यस कार्यमा उक्त क्षेत्रको समुदायलाई सहभागी र परिचालन गर्न सकियो भने मात्र त्यस पर्यटकीय क्षेत्रले उपलब्धी प्राप्ती हुने कुरामा सहजता पनि हुन्छ ।

पर्यटकीय विकासका लागि आवश्यक पूर्वाधारहरु मध्ये वाटो र आवास अति नै महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरु हुन त्यसैले हामीले तय गरेका पर्यटकीय गन्तव्यहरुको पहिचान पछि त्यस स्थानसम्म पुग्ने आवश्यक वाटो र यातायातको साधानहरुको व्यवस्था पछि होटललाई व्यवस्थित गर्नु आवश्यक हुन्छ । पर्यटन क्षेत्रको मुटु भनेको होटल हो भने त्यसको व्यवस्थापन मात्रले पर्यटन विकासमा जीवन प्रदान गर्दछ । अहिले हाम्रो यस क्षेत्रमा आवास व्यावस्थापन आवश्यक मात्रामा हुन नसकेका कारण कतिपय ठूला राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय स्तरका कार्यक्रम रद्द हुने र सो कार्यका लागि आयोजक बन्न नसक्ने अवस्था रहेकोछ । यस आवश्यकतालाई पुरा गर्ने गरी योजनाबद्ध रुपमा आवास व्यवस्थापनको कार्य लाग्न पर्ने अवस्था रहेको छ ।

यतिवेला रुपन्देही जिल्ला विकासको तिव्र गतीमा अगाडि बढिरहेकोछ । हालै निर्मााणधिन अवस्थामा रहेको क्षेत्रीय स्थलको गौतमबुद्ध विमानस्थल, वुटवल भैरहवा १० ल्यानको वाटो, अन्तरराष्ट्रिय स्तरको सम्मेलन केन्द्र र प्रस्तावित रुपमा रहेका लुम्बिनी विश्व शान्ती शहर गुरुयोजना, वृहत्तर लुम्विनी विकास गुरुयोजना, वेलवास वेथरीमा तिनाउ नदीको दुवैतर्फ निर्मााणधिन रहेको दुवै तर्फको सडक आयोजना, तिनाउ दानव कोरीडोर अयोजना, तिनाउ कालीगण्डकी डाइभर्सन बहुउद्देशीय परियोजना पूर्व पश्चिम रेलमार्ग आयोजना र विकासवान अवस्थामा रहेका विभिन्न पर्यटकीय स्थानहरुले बोकेर आउने पर्यटकहरुलाई हामीले यस क्षेत्रमा आवास खानपान तथा मनोरञ्जन दिन सक्ने गरी आवास व्यवस्थापनको तयारी गर्नुपर्ने देखिन्छ । हामीले समय मै यस वारेमा आवश्यक पूर्वतयारी गर्न सकेनौ भने हाम्रो पर्यटन क्षेत्रले आवश्यक मात्रामा विकास गर्न सक्दैन । यदि हामीले यस क्षेत्रमा आवश्यक तयारी गरेनौ भने उनिहरु यस क्षेत्रमा पर्यटकको रुपमा आउने छन र हाल लुम्विनीमा जस्तै दर्शन गर्न आउने र भारत वा अन्य स्थानमा तुरुन्त जाने अवस्था हुनेछ ।

पर्यटन व्यवसायमा आवास व्यवस्थापन आफैमा एउटा पूर्ण पर्यटन पनि हो । अहिले हामीले विश्वका कतिपय स्थानमा रहेका होटल व्यवसाय हे¥यौं भने सर्वप्रथम पर्यटकहरु होटलमा पुग्ने मात्र होइन धेरै पहिला होटल बुक गरेको हुन्छ । होटलमा पर्यटक पुगिसके पछि होटलको सूचना र व्यवस्थापनको आधारमा अन्य पर्यटन प्याकेज र अन्य सुविधाहरु (गाडी, बैंक, सुपरमार्केट, ) प्राप्त गर्दछन र सोहि आधारमा थप कार्यक्रम निर्माण गर्ने र यात्रा सफल बनाउने गर्दछन । कतिपय स्थानमा त होटल आफैले यि व्यवसाय सञ्चालन गर्ने र भ्रमण प्याकेज बनाउदै पर्यटनको कामलाई प्रभावकारी बनाइरहेका हुन्छन । छोटो समयका लागि आउने सरकारी तथा व्यवसायीक पर्यटकहरुका लागि यस प्रकारको प्याकेज प्रभावकारी तथा उपलब्धीमूलक हुने गर्दछ ।
नेपालमा आउने पर्यटकहरुको विश्लेषण

नेपालमा आउने पर्यटकहरुको विश्लेषण गर्दा सवैभन्दा धेरै पर्यटकहरु करीव ५५ प्रतिशत धार्मिक पर्यटक (तिर्थालु)आउने गरेकाछन । त्यसै गरी घुमफिर गर्न आउनेहरु १२ प्रतिशत, पदयात्राका लागि आउने ८ प्रतिशत, मनोरञ्जनका लागि आउने ४ प्रतिशत, व्यापारका लागि ४ प्रतिशत, सभा समोरोहका लागि आउने ३ प्रतिशत, सरकारी कार्यमा आउने २ प्रतिशत, उद्देश्य खुलाउन चाहाने ९ प्रतिशत रहेका छन । हामीले यसै आधारमा हाम्रा आवास व्यवस्थापन गर्नुपर्दछ । यि विभिन्न उद्देश्यले आउने पर्यटकहरुका खर्चका सीमाहरु पनि अलग अलग हुने र सोहि आधारमा हामीले उनिहरुको यात्रा प्याकेज तथा आवास व्वस्थापन मिलाउनुपर्दछ । यदि यस वारेमा गहन विश्लेषण गरि होटल व्यवसाय सञ्चालन गरिएन भने यसले आवश्यक सफलता प्राप्त गर्न सकिदैन् ।
रुपन्देहीमा होटल व्यवसायका समस्या तथा चुनौती
पर्यटकीय स्थलहरुको पहिचान, संरक्षण र विकास गर्न नसक्नु ।
भूउपयोग नीतिको अभाव (आवास, उद्योग, व्यापर, कृषि, पर्यटन, इत्यादी)
पर्यटन प्रवर्धनका लागि आवश्यक शान्ती क्षेत्रको अभाव
राज्यले पर्यटन विकासका बारेमा ठोस नीति तथा कार्यक्रम नबनाउनु
राजनीतिक अस्थिरता हुनु छिटो छिटो सरकार परिवर्तन हुनु
सवै ठाउँमा वाटोको सुगमता नहुनु र भएका ठाउँमा बाटोको दुरावस्था हुनु
आवश्यकतानुसार यातायातका साधन सुविधा नहुनु
आवश्यक मात्रामा सुविधा सम्पन्न होटल तथा आवासको स्थापना नहुनु
पथप्रदर्शकको अभाव हुनु
हाम्रा आप्mनै टुर प्याकेजहरु नहुनु
आवश्यक स्वास्थ्य सेवाको अभाव
प्रर्याप्त मात्रामा संचार तथा बीत्तिय सस्थाको अभाव हुनु
स्थानीय उपहारका सामाग्रहरुको उत्पादन नहुनु
स्थानीय उपहार सामाग्रीहरुको विक्रिवितरणका लागि बजार तथा पसलहरुको अभाव हुनु
आवश्यकतानुसारको पर्यटन सूचना केन्द्र तथा प्रचार प्रसारको कमि (विभिन्न मिडिया)
पर्यटन सेवा केन्द्रहरुको अभाव
पर्यटकीय कार्यालयहरुमा पदाधिकारी तथा सदस्यहरुको अस्थिरता (छिटो छिटो परिवर्तन हुने )
विभिन्न आवश्यक पूर्वाधार तथा अन्य थप मनोरंजनात्मक कार्यक्रमको अभाव

आगामी दिनमा रुपन्देही होटल व्यवशायीले निर्वाह गर्नु पर्ने भूमिका
सर्वप्रथम यस कार्यपत्रले आगामी दिनमा होटल व्यवसायलाई पर्यटनका क्षेत्रमा कसरी अगाडि वढाउन सकिन्छ भन्ने कुरामा केन्द्रित छ। यो कार्यपत्रका सन्दर्भमा आएका सुझावहरुले कार्यपत्रलाई समृद्ध बनाउने छन् । यो कार्यशालालाई उपलब्धीमूलक बनाउनका लागि निरन्तर रुपमा कियाशील हुन आवश्यक छ । तसर्थ हामीले रुपन्ेदही र खास गरी बुटवल तथा भैरहवा क्षेत्रमा रहेका रुपन्देहीका होटल व्यवशायीले आगामी दिनमा निम्न लिखित भूमिका निभाउनु पर्ने देखिन्छ ।
१) नीतिगत व्यवस्थापन
यस क्षेत्रमा आउने पर्यटकहरुको विश्लेषण गरी यस क्षेत्रमा कस्तो कस्तो होटल व्यवशाय संचालन गर्ने भन्ने बारेमा बृहत्तर होटल व्यवशायको गुरुयोजना निर्माण गर्ने ।
होटल तथा आवास व्यवस्थापनका सन्दर्भमा (सस्था दर्ता, कर प्रणाली, व्यवशाय संचालन र अन्य सेवा सुविधा) नीतिगत रुपमा रहेका समस्या तथा सुविधाका बारेमा सरोकार समुह, व्यक्ति वा संघ सस्थासंग नियमित रुपमा अन्तरक्रिया तथा छलफल आयोजना गर्दै कार्ययोजना बनाउने ।
होटल व्यवशायलाई व्यवस्थित रुपमा संचालनका लागि थप आवश्यक संगठनात्मक संरचनाहरु निर्माण र संचालन गर्ने ।
ग्रामीण तथा कृषि क्षेत्रका पर्यटकीय क्षेत्रको अध्ययन गरि होम स्टे तथा साना रेस्टुराँ निर्माणका योजना बनाउने
सहकारी वा सामुहिक प्रणालीवाट ठूला तथा स्तरीय होटलहरु संचालनार्थ नीति बनाउने जस्ले समाजवादी विचारको पक्षपोषण र बहुराष्ट्रिय कम्पनीको विस्थापनमा सहयोग पुरयाउछ ।
२) संरचनागत व्यवस्थापन
जिल्लाको ठाउँ विशेषका आधारमा होटल व्यवशाय संचालन र भौतिक संरचना निर्माण गर्ने ।
होटलहरुमा चाहिने दक्ष जनशक्ति तथा सेवा सुविधाहरु व्यवस्थापन गर्न आवश्यक संरचना निर्माणमा पहल ।
मनोरंजन लगायतका भौतिक सुविधाका लागि आवश्यक विविध भौतिक संरचनाहरु तयार गर्ने ।

३) मानवीय सेवा व्यवस्थापन
विभिन्न पर्यटकीय स्थलहरुको सहि सुचना प्रवाहका लागि पथ पर्दशकहरु व्यवस्था गर्ने ।
होटलहरुमा विभिन्न किसिमका सेवा सुविधाका लागि आवश्यक जनशक्ति तथा सेवा सुविधाहरु व्यवस्थापन गर्ने
पर्यटकलाई आवश्यक विविध मनोरंजनात्मक कार्यक्रमका लागि सुविधाहरुको व्यवस्था गर्ने ।
पर्यटकहरुलाई घरेलु वाताबरणमा सेवा सत्कार गर्ने र उनीहरुलाई पुनः पर्यटनका लागि नेपालमा आउने खालका वाताबरण श्रृजना गर्ने ।
४) विविध
होटल तथा आवास व्यवस्थापनका क्षेत्रमा उल्लेखनीय क्षेत्रहरुको भ्रमण तथा अनुभव आदन प्रदानका लागि भ्रमण तथा अध्ययन कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने ।
यस क्षेत्रका होटल व्यवस्थापनको सम्बन्धमा योजना तय गर्दै उक्त क्षेत्रको निर्माण र सञ्चालनमा सरकारी संस्था, दातृ निकाय, र निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने खालका चेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने ।
होटल तथा पर्यटन प्रवर्धनका क्षेत्रमा चेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने ।
निश्कर्ष
अन्त्यमा होटल व्यवसाय पर्यटन क्षेत्रको महत्वपूर्ण क्षेत्र हो यसको विकासले पर्यटन क्षेत्रको महत्व र गरीमा वृद्धि हुन्छ । होटल व्यवसायको विकासको लागि यस क्षेत्रसंग सरोकार राख्ने संघ संस्थाहरुको विचमा निरन्तर छलफल, अन्तरक्रिया तथा वहस पैरवी हुनु पर्दछ । यसो गर्न सकेको खण्डमा पर्यटन प्रबद्र्धनको क्षेत्रमा ठूलो योगदान पुग्न सक्दछ । यस महत्वपूर्ण कार्यमा आयोजक संस्थाले कार्यपत्र तयार गर्ने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी दिई यस क्षेत्रको काममा लागिरहने प्रेरणा प्रदान गरेको छ । यस कार्यले आगामी दिन यहाँहरुकै सहयात्रीको रुपमा निरन्तर काममा लाग्ने प्रतिवद्धता समेत जाहेर गर्न चाहान्छु ।
बलबहादुर आचार्य- लेखक प्रमुख, पार्टी स्कूल विभाग, नेकपा एमाले रुपन्देही कोष तथा कार्यकारीणी सदस्य, लुम्बिनी विकास कोष ।
लेखकले रुपन्देही व्यापार स‌ंघ द्धारा आयोजित अन्तरराष्ट्रिय व्यापार मेला २०७२ पौष ८ देखि २१ को मेलामा प्रस्तुत गरेको कार्यपत्र ।

प्रतिकृया दिनुहोस

पछिल्ला समाचार

Happy Cheese Balls

लोकप्रिय

  • के छ ‘नथिया’ मा ? यसो भन्छिन  सरस्वती प्रतिक्षा
    लुम्बिनी टाइम्स / आईतवार, ४ चैत ।

    वादी समुदायको कथामा लेखिएको उपन्यास हो ‘नथिया’ । कवितामा दरिलो छाप छोडन् सफल साहित्यकार सरस्वती प्रतिक्षाले यो उपन्यास लेखेकि हुन् । २०३५ साल देखी २०४७ साल सम्मको वादी समुदायको कथा उपन्यसमा समेटिएको प्रतिक्षाले बताईन । यो उपन्यासको लागि उनि दाङ, कैलाली लगाएतका जिल्लाहरुमा रहेका वादी समुदायमा पुगेर अनुसन्धान गरेकि थिईन । गत माघ महिनमा सार्वजनिक भएकोे ‘नथिया’ ले राम्रै बजार पाएको छ भने यो कृतिलाई लिएर चलचित्र निमार्ण गर्ने निर्देशक दिपेन्द्र के खनालले घोषण गरेका छन् । पाठक मञ्चले आयोजना गरेको ‘नथिया’ पुस्तक विमर्श कार्यक्रमको लागि सरस्वति प्रतिक्षा बुटवल आएको बेला गरिएको कुराकानी :

  • पाँच नम्बरमा तीन वटा मेघासिटी : पोखरेल
    लुम्बिनी टाइम्स / २९ पुस ।

    प्रदेशको राजधानी आफ्नो ठाउँमै हुनुपर्ने मागसहित कतिपय स्थानमा आन्दोलन चलेका छन् भने केही नेताहरू पनि त्यसमा सामेल देखिएका छन् । प्रस्तुत छ, यही मौकामा यी र यस्ता विषयलाई केन्द्रमा राखेर एमाले नेता तथा प्रदेश नम्बर पाँचका मुख्यमन्त्रीमा प्रस्तावित शंकर पोखरेलसँग दाङको घोराहीमा भेटेर  सी. पी. खनालले गरेको कुराकानी ।